ข้าวเหนียว

ความหลากหลายของพันธุ์ข้าวไทย

   เพราะการกินที่หลากหลายกับสายพันธุ์ข้าวที่มากกว่า 20,000 ชนิดจึงเกิดวิถีที่แตกต่างเหล่านี้คือภูมิปัญญา ศิลปะ วัฒนธรรม ที่สอดคล้องเกี่ยวเนื่องกับข้าวและอยู่คู่คนไทยตลอดมา
พันธุ์ข้าวเหนียว
ข้าวเหนียวเขี้ยวงู
ราชินีขนมหวาน
   ข้าวเหนียวเมล็ดเล็กเรียว ลักษณะคล้ายเขี้ยวงูนี้ คือข้าวเบาพันธุ์พื้นเมืองที่นิยมปลูกในแถบภาคเหนือ โดยเฉพาะ อ.แม่จัน จ.เชียงราย ว่ากันว่าผู้ที่มีที่นาในครอบครองมากจะเลือกปลูกพันธุ์นี้ เพราะได้เมล็ดข้าวคุณภาพดี นุ่ม หอม หุงขึ้นหม้อ แม้ว่าผลผลิตจะไม่สูงมากนัก
   ด้วยจุดเด่นของความนุ่มและความหอม อีกทั้งข้าวที่นึ่งแล้วจะเป็นมันวาว จึงเป็นข้าวเหนียวที่นิยมนำมาแปรรูปทำขนมหวาน เช่น ข้าวเหนียวมูน ข้าวหลาม เป็นต้น
ข้าวเหนียวเขี้ยวงู
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
ปลูกมากในภาคเหนือตอนบน คุณภาพโดดเด่นได้แก่ ข้าวเหนียวเขี้ยวงูของ จ.เชียงราย
คุณสมบัติพิเศษ:
นุ่ม หอม หุงขึ้นหม้อ เป็นสุดยอดข้าวเหนียวสำหรับทำขนมหวาน
ข้าวเหนียวเขี้ยวงู
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
ปลูกมากในภาคเหนือตอนบน คุณภาพโดดเด่นได้แก่ ข้าวเหนียวเขี้ยวงูของ จ.เชียงราย
คุณสมบัติพิเศษ:
นุ่ม หอม หุงขึ้นหม้อ เป็นสุดยอดข้าวเหนียวสำหรับทำขนมหวาน
ข้าวเหนียวสันป่าตอง
ข้าวเหนียวกล้องที่หุงกินแบบข้าวเจ้าได้
   ข้าวเหนียวนาปีเมล็ดสวย ที่มีต้นกำเนิดจากการกลายพันธุ์ของข้าวเจ้าเหลืองใหญ่เมื่อปี 2498 ณ สถานีทดลองสันป่าตอง จ. เชียงใหม่ ซึ่งได้ถูกนำมาคัดแยกและปลูกต่อเพื่อคัดเลือกสายพันธุ์ กว่า 7 ปีแห่งการพัฒนา จนกระทั่งได้เป็นสายพันธุ์ที่คงที่ มีความอ่อนนุ่ม ต้านทานโรคและแมลง ทนต่อสภาพดินเค็ม ให้ผลผลิตดี เมล็ดสวย เหมาะกับทุกพื้นที่ คณะกรรมการข้าวจึงได้พิจารณามีมติให้เป็นข้าวพันธุ์ส่งเสริมและขยายพันธุ์
   ข้าวเหนียวสันป่าตองสามารถนึ่งกินคู่กับอาหารคาวก็ได้ นำมาแปรรูปทำขนมหวานก็ได้ แต่ที่พิเศษคือเป็นข้าวกล้องสามารถหุงกินได้แบบข้าวเจ้า มีความนุ่มเหนียวหนึบหนับ อร่อยเป็นเอกลักษณ์
ข้าวเหนียวสันป่าตอง
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
จ.เชียงใหม่ และ จ.ลำพูน
คุณสมบัติพิเศษ:
มีความเหนียวนุ่ม เมล็ดสวย อร่อย นึ่งกินแบบข้าวเหนียวก็ได้ ข้าวกล้องหุงกินแบบข้าวเจ้าก็ได้
ข้าวเหนียวสันป่าตอง
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
จ.เชียงใหม่ และ จ.ลำพูน
คุณสมบัติพิเศษ:
มีความเหนียวนุ่ม เมล็ดสวย อร่อย นึ่งกินแบบข้าวเหนียวก็ได้ ข้าวกล้องหุงกินแบบข้าวเจ้าก็ได้
ข้าวเล้าแตก
ผลผลิตมากจนเล้าแตก
   เป็นข้าวเหนียวประจำถิ่นอีสาน ว่ากันว่ามีต้นกำเนิดอยู่ที่ จ.นครพนม ความโดดเด่นอันเป็นที่มาของชื่อ ก็คือการให้ผลผลิตที่สูงมาก (สูงกว่าข้าวเหนียวพันธุ์ กข6 ซึ่งปลูกทั่วไปในปัจจุบันถึง2-3 เท่า) มีเรื่องเล่าว่า ผู้เฒ่าคนหนึ่งปลูกข้าว เมื่อเก็บเกี่ยวก็เก็บข้าวขึ้นเล้า (ยุ้งฉาง) แต่เก็บไม่พอ จึงสร้างเล้าขึ้นใหม่แล้วเก็บข้าวจนแน่น แต่ไม่นานเล้านั้นก็แตก ผู้คนที่เห็นจึงเล่าขานกันต่อมาว่าข้าวพันธุ์นี้ให้ผลผลิตมากจนเล้าแตก
   ข้อดีอีกประการของข้าวเล้าแตกก็คือ เป็นข้าวที่ปลูกได้ในดินแทบทุกประเภท ควบคุมวัชพืชได้ดี ไม่จำเป็นต้องใช้ปุ๋ยก็ได้ผลผลิตสูงเมล็ดใหญ่ป้อม รวงยาว เมล็ดจับถี่
   ข้าวเล้าแตก เมื่อนำไปหุงจะมีกลิ่นหอม รสหวานน้อย มีความเหนียวนุ่ม แม้ทิ้งไว้จนเย็นแล้วก็ยังนุ่มอยู่ นึ่งเช้า กินเย็นก็ยังได้ นิยมกินทั้งกับอาหารคาว เช่น ลาบ ก้อย ส้มตำ รวมทั้งแปรรูปเป็นขนมต่างๆ เช่น ข้าวโป่ง ข้าวต้มมัด ข้าวหลาม ขนมข้าวพอง รวมทั้งเป็นข้าวที่นิยมนำไปทำเหล้า เนื่องจากกลั่นได้ดีกรีแรง ยิ่งข้าวกล้องสามารถกลั่นได้ถึง 75-80 ดีกรี
ข้าวเล้าแตก
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
เติบโตได้ดีในพื้นที่แห้งแล้งของภาคอีสาน
คุณสมบัติพิเศษ:
เป็นข้าวเหนียวที่หอมและนุ่ม หวานน้อย นำมาทำเหล้าได้รสดี ดีกรีสูง
ข้าวเล้าแตก
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
เติบโตได้ดีในพื้นที่แห้งแล้งของภาคอีสาน
คุณสมบัติพิเศษ:
เป็นข้าวเหนียวที่หอมและนุ่ม หวานน้อย นำมาทำเหล้าได้รสดี ดีกรีสูง
ข้าวแลกหลาน
เอาอะไรมาแลกก็ไม่ยอม
   เป็นข้าวเหนียวที่ว่ากันว่ากินอร่อย เมล็ดสวย ผลผลิตสูง ทนทานต่อโรคและแมลง จนมีตำนานอันเป็นที่มาของชื่อว่าเจ้าของหวงมาก จะขอซื้ออย่างไรก็ไม่ยอมให้ คนอยากได้ถึงขั้นต้องนำหลานไปแลกพันธุ์ข้าวแต่ปัจจุบันนี้ ไม่ต้องนำหลานไปแลกพันธุ์ข้าวแล้ว ใครอยากได้มาปลูกก็สามารถซื้อขายหรือแบ่งปันกันได้ โดยทุกวันนี้มีปลูกมากแถบริมน้ำที่ จ.เลย
ข้าวแลกหลาน
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
เป็นข้าวขึ้นชื่อของ จ.เลย
คุณสมบัติพิเศษ:
มีเมล็ดสวยงาม ไม่แตกหักง่าย กินอร่อย
ข้าวแลกหลาน
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
เป็นข้าวขึ้นชื่อของ จ.เลย
คุณสมบัติพิเศษ:
มีเมล็ดสวยงาม ไม่แตกหักง่าย กินอร่อย
ข้าวเหนียวแดงใหญ่
ราชาขนมหวาน
   หากข้าวเหนียวเขี้ยวงูเป็นราชินีขนมหวาน ข้าวเหนียวแดงใหญ่ก็คงต้องยกให้เป็นราชา เพราะเมื่อนำมาทำเป็นขนม ว่ากันว่าความนุ่ม ความหอม ความอร่อย ต้องยกให้เป็นอันดับหนึ่ง (จะแพ้ก็แค่ข้าวเหนียวแดงเมืองเลย ซึ่งหายากกว่า เนื่องจากผลผลิตน้อย) นอกจากจุดเด่นในเรื่องรสชาติแล้ว ในมุมคนปลูก ข้าวเหนียวแดงใหญ่มีความต้านทานโรคดี รวงใหญ่ และผลผลิตสูง
ข้าวเหนียวแดงใหญ่
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
ปลูกมากในภาคอีสานและภาคเหนือ
คุณสมบัติพิเศษ:
สุดยอดข้าวเหนียวสำหรับทำขนม
ข้าวเหนียวแดงใหญ่
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
ปลูกมากในภาคอีสานและภาคเหนือ
คุณสมบัติพิเศษ:
สุดยอดข้าวเหนียวสำหรับทำขนม
ข้าวก่ำล้านนา
พญาแห่งข้าวทั้งหลาย
   "ข้าวก่ำ" เป็นคำที่เรียกกว้างๆ สำหรับข้าวเหนียวที่มีสีดำ ซึ่งสำหรับข้าวก่ำล้านนาจะหมายถึงข้าวก่ำสายพันธุ์ดอยสะเก็ด ข้าวก่ำอมก๋อย ข้าวก่ำพะเยา หรือข้าวก่ำพื้นเมืองที่มีคุณภาพดีซึ่งปลูกในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน 8 จังหวัด คือ เชียงใหม่ เชียงราย ลำปาง ลำพูน แพร่ น่าน พะเยา แม่ฮ่องสอน
   ในความเชื่อของเกษตรกรล้านนา ข้าวก่ำคือพญาของข้าวทั้งหลาย สามารถปกป้องภัยให้กับข้าวอื่นๆ ได้ หากนาผืนใดมีข้าวก่ำปลูกอยู่ ก็จะปราศจากโรคและแมลงรบกวน ดังนั้นชาวบ้านจึงนิยมปลูกข้าวก่ำไว้ที่จุดปล่อยน้ำเข้านา หรือปลูกแทรกกับข้าวขาวทั่วๆ ไปซึ่งหากมองในมุมวิทยาศาสตร์ ก็สามารถอธิบายได้ว่า เป็นเพราะกลิ่นหอมของข้าวก่ำสามารถดึงดูดแมลงได้ดี ทำให้แมลงไม่ไปตอมข้าวขาวที่ปลูกไว้ แต่มาตอมข้าวก่ำแทน
   นอกจากนั้น ข้าวก่ำยังเป็นส่วนสำคัญที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรมทางพราหมณ์ เช่น ไหว้ผี ไหว้เจ้าที่เจ้าทาง ซึ่งต้องใช้ข้าวทั้ง 3 สี คือสีดำ สีแดง และสีขาว
   ส่วนในมุมของคนกิน ข้าวก่ำคือข้าวที่มีคุณค่าทางโภชนาการมหาศาล โดยเฉพาะสารต้านอนุมูลอิสระ เช่น วิตามินอี โพลีฟีนอล แอนโทไซยานินในปริมาณที่สูงมาก สามารถลดอัตราเสี่ยงของการเกิดมะเร็งได้ อีกทั้งภูมิปัญญาล้านนายังใช้ข้าวก่ำในการรักษาโรคตกเลือดในสตรีหลังคลอดลูก โดยนำต้นข้าวก่ำมาต้ม เคี่ยวน้ำให้งวดแล้วรับประทาน ส่วนคนที่ท้องร่วง ก็ให้กินข้าวก่ำที่ผ่านการ "หลาม" คือแช่น้ำใส่ในกระบอกไม้ไผ่แล้วอิงไฟจนสุก
ข้าวก่ำล้านนา
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
ข้าว GI คุณภาพดีที่สุดเมื่อปลูกในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบนของไทย
คุณสมบัติพิเศษ:
: เมื่ออยู่ในนาคือพญาแห่งข้าว เมื่อหุงสุกก็เป็นสุดยอดอาหาร ที่มากด้วยโภชนาการ อีกทั้งยังอุดมด้วยโภชนบำบัด ป้องกันการเกิดมะเร็ง
ข้าวก่ำล้านนา
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
ข้าว GI คุณภาพดีที่สุดเมื่อปลูกในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบนของไทย
คุณสมบัติพิเศษ:
: เมื่ออยู่ในนาคือพญาแห่งข้าว เมื่อหุงสุกก็เป็นสุดยอดอาหาร ที่มากด้วยโภชนาการ อีกทั้งยังอุดมด้วยโภชนบำบัด ป้องกันการเกิดมะเร็ง
ข้าวไร่ลืมผัวเพชรบูรณ์
กินอร่อยจนลืมสามี
   ข้าวไร่ลืมผัวเพชรบูรณ์ เป็นข้าวเหนียวสีดำหรือข้าวก่ำ ที่ขึ้นชื่อเรื่องความนุ่ม หอม อร่อย เมื่อเคี้ยวจะได้ความมันและความนุ่มหนึบ โดยเฉพาะข้าวที่ติดก้นหม้อ ว่ากันว่าลอกเป็นแผ่นมากินอร่อยนัก จนเป็นที่มาของชื่อที่ว่า "อร่อยจนลืมเก็บไว้ให้สามีกิน"
   ข้าวไร่ลืมผัวเพชรบูรณ์ เป็นข้าวพื้นเมืองของชาวไทยภูเขาทางภาคเหนือของไทย ซึ่งปลูกแบบข้าวไร่ที่ อ.พบพระ จ.ตาก เป็นข้าวทนแล้งไม่ต้องการน้ำมาก จึงสามารถปลูกในที่สูงหรือที่โคกที่ดอนได้ดี
ข้าวไร่ลืมผัวเพชรบูรณ์
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
เติบโตได้ดีในพื้นที่สูงของภาคเหนือ ข้าวไร่ลืมผัวเพชรบูรณ์ได้รับการจดทะเบียนเป็นสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์
คุณสมบัติพิเศษ:
หอม นุ่ม กินอร่อย ป้องกันโรคสมองเสื่อม ป้องกันการหย่อนสมรรถภาพทางเพศในชายและหญิง
ข้าวไร่ลืมผัวเพชรบูรณ์
ชนิด:
ข้าวเหนียว
แหล่งเพาะปลูก:
เติบโตได้ดีในพื้นที่สูงของภาคเหนือ ข้าวไร่ลืมผัวเพชรบูรณ์ได้รับการจดทะเบียนเป็นสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์
คุณสมบัติพิเศษ:
หอม นุ่ม กินอร่อย ป้องกันโรคสมองเสื่อม ป้องกันการหย่อนสมรรถภาพทางเพศในชายและหญิง